Zgrzewanie – metody, parametry procesu i zastosowania trwałego łączenia metali oraz tworzyw sztucznych
Trwałość złącza zależy nie tylko od samego podgrzania materiału, lecz także od sposobu przekazania energii, docisku i właściwego dopasowania technologii do łączonych elementów. W przypadku metali oraz tworzyw sztucznych różnią się zarówno stosowane metody, jak i warunki procesu, dlatego jakość połączenia może zależeć od materiału, geometrii i wymaganej szczelności.
Na czym polega zgrzewanie i czym różni się od spawania
Zgrzewarka do kołków to technologia trwałego łączenia elementów metalowych lub wykonanych z tworzyw sztucznych. Polega na uplastycznieniu stykających się powierzchni, a następnie ich dociśnięciu. Połączenie powstaje więc bez konieczności klasycznego stopienia całych łączonych części.
Proces może wykorzystywać ciepło pochodzące między innymi z oporu elektrycznego, tarcia albo innego źródła ciepła. Zgrzewanie rezystancyjne jest synonimem zgrzewania elektrycznego oporowego.
Spawanie opiera się na innej zasadzie: połączenie zasadniczo powstaje przez miejscowe stopienie materiału, często z użyciem dodatkowego spoiwa. W zgrzewaniu najważniejsze są natomiast uplastycznienie stykających się obszarów i ich docisk. Obie technologie służą trwałemu łączeniu elementów, ale różnią się sposobem uzyskania połączenia.
O trwałości złącza decydują przede wszystkim stan powierzchni, możliwość uplastycznienia materiału oraz docisk. Szczegółowy przebieg procesu zależy od konkretnej odmiany zgrzewania i rodzaju łączonych elementów.
Jak powstaje zgrzeina: ciepło, odkształcenie i docisk
Powstawanie zgrzeiny zaczyna się w obszarze styku łączonych elementów. Podczas podgrzewania materiał przechodzi tam w stan plastyczny i może odkształcać się pod działaniem nacisku. Sposób wytwarzania ciepła zależy od technologii; w zgrzewaniu oporowym powstaje ono w wyniku przepływu prądu przez obszar styku.
Docisk utrzymuje kontakt powierzchni w czasie nagrzewania i uplastyczniania oraz wpływa na kształt obszaru połączenia. W zależności od metody i materiału może powstać lokalne jądro zgrzeiny, czyli skupiony obszar trwale zespolonego materiału. Nie jest ono jednak uniwersalnym modelem dla wszystkich rodzajów zgrzewania.
Odkształcenie plastyczne pozwala dopasować stykające się powierzchnie, a nacisk utrzymuje je we właściwym położeniu do czasu ustabilizowania połączenia. Po zakończeniu oddziaływania cieplnego materiał stygnie lub stabilizuje się w zmienionym stanie. Wówczas obszar uplastyczniony utrwala swoje położenie i powstaje zgrzeina.
Jakość oraz trwałość złącza zależą od współdziałania ciepła, odkształcenia i docisku. Ich wzajemna rola zmienia się wraz z metodą zgrzewania i właściwościami łączonych materiałów.
Metody zgrzewania metali: oporowe, tarciowe, dyfuzyjne i ultradźwiękowe
Metody zgrzewania metali różnią się sposobem dostarczania energii do obszaru styku oraz mechanizmem tworzenia połączenia. Podstawowe grupy obejmują zgrzewanie oporowe, tarciowe, dyfuzyjne i ultradźwiękowe.
- Zgrzewanie oporowe – elementy są dociskane do siebie, a przez obszar styku przepływa prąd, który go nagrzewa. Uplastycznienie materiału umożliwia utworzenie połączenia. Poszczególne odmiany różnią się sposobem doprowadzenia prądu i rozmieszczeniem miejsc zgrzewania.
- Zgrzewanie tarciowe – ciepło powstaje wskutek tarcia silnie dociśniętych powierzchni. Ruch względny elementów nagrzewa strefę styku, a następnie umożliwia jej połączenie.
- Zgrzewanie dyfuzyjne – wykorzystuje dyfundowanie cząsteczek w obszarze styku przy odpowiednich warunkach temperatury i nacisku. Powierzchnie stopniowo się zespalają, bez sprowadzania procesu wyłącznie do miejscowego stopienia materiału.
- Zgrzewanie ultradźwiękowe – wykorzystuje drgania do uplastycznienia i połączenia materiałów. Może służyć do łączenia metali, ceramiki z metalem oraz tworzyw termoplastycznych, także bez spoiwa.
Odmiany zgrzewania oporowego: punktowe, liniowe, garbowe i doczołowe
Odmiany zgrzewania oporowego rozróżnia się według geometrii kontaktu i sposobu prowadzenia połączenia. Zgrzeina może powstać w pojedynczych miejscach, wzdłuż linii, na przygotowanych wypukłościach albo na czołach łączonych elementów.
| Odmiana | Sposób tworzenia połączenia | Przykładowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Punktowa | Duże natężenie prądu i docisk elektrod tworzą miejscową zgrzeinę w miejscu styku łączonych warstw. | Łączenie elementów w rozdzielonych punktach. |
| Liniowa | Obracające się elektrody w kształcie krążków prowadzą zgrzewanie wzdłuż łączenia, co może tworzyć ciągłą i szczelną zgrzeinę. | Połączenia, w których istotna jest ciągłość i szczelność. |
| Garbowa | Prąd i nacisk skupiają się na specjalnie uformowanych wypukłościach, czyli garbach. | Mocowanie nakrętek, kołków lub trzpieni. |
| Doczołowa | Elementy ustawione czoło w czoło są nagrzewane, a następnie łączone przez osiowe ściskanie. | Łączenie elementów, których powierzchnie stykają się na końcach. |
Zgrzewanie tworzyw sztucznych oraz łączenie materiałów o różnych właściwościach
Zgrzewanie tworzyw sztucznych polega na trwałym połączeniu elementów bez kleju i dodatkowego spoiwa. W przypadku tworzyw termoplastycznych niewielki obszar na powierzchni styku zostaje miejscowo uplastyczniony, a następnie łączone części są dociskane. Po ochłodzeniu może powstać szczelne połączenie, dlatego zgrzewanie stosuje się między innymi w instalacjach i obudowach technicznych.
Nie każde tworzywo nadaje się do połączenia z innym tworzywem w ten sam sposób. Znaczenie mają właściwości łączonych materiałów, ich podatność na uplastycznienie, temperatura procesu oraz sposób przekazywania energii do obszaru styku.
Szczególnej ostrożności wymaga łączenie materiałów o odmiennych właściwościach. Różnice w reakcji na temperaturę lub podatności na odkształcenie mogą utrudniać uzyskanie równomiernego połączenia. Dobór technologii powinien więc uwzględniać zachowanie obu materiałów w warunkach procesu, a także wymagania dotyczące szczelności i przygotowania powierzchni.
Przed zgrzewaniem powierzchnie należy odpowiednio przygotować i ustawić, ponieważ zabrudzenia, niewłaściwy styk lub nierówne przyleganie mogą osłabić połączenie. Konkretna technologia jest dobierana do rodzaju tworzywa, geometrii elementów i warunków procesu.
Polifuzyjne, gorącym powietrzem i gorącą płytą
Trzy metody różnią się przede wszystkim sposobem doprowadzenia ciepła do obszaru łączenia. Wybór rozwiązania zależy od geometrii elementów oraz właściwości konkretnego tworzywa.
| Metoda | Sposób dostarczania ciepła | Zasada łączenia |
|---|---|---|
| Polifuzyjna | Miejscowe ogrzewanie powierzchni przeznaczonych do połączenia | Uplastycznione obszary są łączone bez użycia kleju i dodatkowego spoiwa |
| Gorącym powietrzem | Ogrzewanie łączonych elementów palnikiem lub strumieniem gorącego powietrza | Ogrzane elementy zostają połączone po uzyskaniu odpowiedniego stanu tworzywa |
| Gorącą płytą | Kontakt powierzchni z rozgrzaną płytą | Po nagrzaniu powierzchnie są zestawiane i łączone pod dociskiem |
Parametry procesu wpływające na jakość i trwałość złącza
Powtarzalność złącza zależy od wspólnego doboru kilku parametrów, a nie od pojedynczego ustawienia. W zgrzewaniu oporowym podstawowe znaczenie mają natężenie prądu, czas jego przepływu oraz siła docisku elektrod. Wpływają one na ilość ciepła wytwarzanego w obszarze styku, dlatego zmiana jednego parametru może wymagać ponownego dopasowania pozostałych.
- Natężenie prądu i czas przepływu określają ilość dostarczanej energii cieplnej. Zbyt mała energia może prowadzić do niedogrzania, natomiast zbyt duża zwiększa ryzyko przegrzania, przepalenia i rozprysku ciekłego metalu.
- Siła docisku elektrod wpływa na przyleganie powierzchni i przebieg formowania zgrzeiny. Niewłaściwa wartość może pogorszyć jakość połączenia, dlatego trzeba ją oceniać razem z natężeniem prądu i czasem jego przepływu.
- Grubość elementów oraz ich wzajemny stosunek mają znaczenie przy doborze parametrów. Elementy o różnej grubości mogą wymagać innego ustawienia procesu niż warstwy o jednakowej grubości.
- Ustawienie i osiowanie części powinny zapewniać prawidłowy kontakt w miejscu łączenia. Nieprawidłowe wzajemne położenie elementów może pogorszyć powtarzalność zgrzein.
- Odległość między zgrzeinami również wpływa na warunki procesu. Przy jej ocenie trzeba uwzględnić ilość ciepła wytwarzanego podczas kolejnych operacji, ponieważ może to oddziaływać na jakość sąsiednich połączeń.
Przy ocenie procesu warto sprawdzać jego stabilność oraz występowanie rozprysku. Parametry nie powinny być traktowane jako niezależne nastawy: ich dobór zależy od materiału, geometrii elementów, urządzenia i odmiany zgrzewania.
Zastosowania zgrzewania w produkcji, motoryzacji i infrastrukturze
Zgrzewanie znajduje zastosowanie w produkcji elementów metalowych, przemyśle motoryzacyjnym, budownictwie i meblarstwie. Technologię dobiera się do materiału, geometrii części oraz funkcji, jaką ma pełnić połączenie. Sam obszar zastosowania nie przesądza o trwałości ani bezpieczeństwie konkretnego wykonania.
- Produkcja metalowa – zgrzewanie wykorzystuje się przy wytwarzaniu siatek i elementów konstrukcyjnych, a także do łączenia blach, drutów, prętów oraz elementów giętych i profilowanych.
- Przemysł motoryzacyjny – technologia służy do produkcji wybranych komponentów samochodowych, osłon i innych części metalowych. Metodę dobiera się do kształtu, materiału oraz wymagań danej części.
- Budownictwo i meblarstwo – zgrzewanie stosuje się przy wykonywaniu konstrukcji, stelaży, siatek oraz metalowych elementów wyposażenia.
- Infrastruktura energetyczna i kolejowa – połączenia egzotermiczne mogą być stosowane w wybranych elementach tej infrastruktury.
- Uziemienia i ochrona odgromowa – zgrzewanie egzotermiczne wykorzystuje się przy wykonywaniu uziemień oraz instalacji ochrony odgromowej.
- Ochrona katodowa i rurociągi – połączenia egzotermiczne mogą znaleźć zastosowanie w układach ochrony katodowej oraz określonych układach rurociągowych.






